DIK - Deutsche Islam Konferenz - İslami Din Derslerine Genel Bakış

Navigasyon ve hizmetler

Okul Denemesinde İslami Din Bilgisi

Devlet okullarında İslami din eğitimi verilmesine yönelik girişim ve çalışmalar 1970’li yılların sonlarına kadar uzanmaktadır. Bu arada Batı Almanya’daki eyaletlerin bir çoğunda farklı modeller kullanılarak okul denemelerinde İslam dersi uygulamalarına yer verilmektedir. Bu nedenle eyaletlerin pek azı Mart 2008’de gerçekleştirilen Alman İslam Konferansının 3. Genel Toplantısında İslami din dersinin düzenli bir ders olarak Almanca dilinde devlet okullarında verilmeye başlanmasına yönelik karar alındığında ve bu işin uygulamaya konulması için Kültür Bakanlığı Konferansını görevlendirdiğinde hazırlıksız yakalanmıştır.

Yönelimli ve Din Bilgisi Ağırlıklı Okul Denemeleri

İslam dersi ile ilgili olarak yönelimli ve dil bilgisi ağırlıklı okul denemelerinin birbirinden ayırt edilmesi gerekmektedir. Din bilgisi ağırlıklı ders öğrencileri tarafsız bir biçimde din hakkında bilgilendirirken yönelimli din dersi ilgili dine mensup olan öğretmenler tarafından öğrencileri bu dine yönlendirecek bir biçimde verilmektedir. Bu zamana kadar gerçekleştirilen girişimlerin hiçbir tanesi okullardaki din eğitiminin yasal temellerini oluşturan anayasanın 7. maddesinin 3. paragrafında ifade edilen yapı ile uyumlu bir (İslami) din dersi çizgisinde değildir. Orada "Din dersi dini bir yönelimi olmayan okullar dışındaki devlet okullarında din dersi olağan bir derstir. Din dersi devletin denetim hakkı saklı tutularak ilgili dini cemaatin temel esaslarına uygun bir biçimde verilecektir."

Bu durumunun sebeplerinden bir tanesi de eyaletlerin hiçbirinde Müslümanlar tarafından oluşturulan bu anlamda dini bir cemaatin oluşturulmamış olması, bu nedenle - en azından resmi anlamda - bugüne dek İslami din dersinin olağan bir ders olarak okullarda verilmeye başlanması sekteye uğramıştır.  Buna rağmen pek çok okul denemesinde Müslüman dernek ve birlikleri yuvarlak masalar veya yönlendirici gruplar aracılığıyla anayasanın 7. maddesinin 3. paragrafına uygun bir dini cemaat olarak  yapılandırmanın yolları araştırılmaktadır.

NRW – Almanca Dilinde İslam Bilgisi

En eski ve en kapsamlı okul denemesi olarak "Almanca Dilinde İslam Bilgisi" değerlendirilebilir.  Bu çalışma 1999 yılında Almanca dilinde İslamiyet hakkında bilgilendirmelerle başlamıştır ve günümüzde bu ders yaklaşık 130 okulda 10. sınıfa kadar verilmektedir. Fakat Almanca dilinde İslam bilgisi dersi ilgili dini cemaatin katılımı ile değil sorumluluğu tek başına Nordrhein-Westfahlen (NRW) eyaleti tarafından üstlenilmiş bir biçimde verilmektedir. Bu nedenle bu ders din bilgisi anlamında kabaca tasarlanmıştır ve anayasanın 7. maddesinin 3. paragrafı anlamında bir  "olağan din dersi" değildir. Şimdiki eyalet yönetimi İslami din dersini 2010 yılına kadar uygulamaya koymayı ve o zamana dek düzenli bir Müslüman temsilciliğin oluşturulamaması halinde tek bir Müslüman dernek ile koordine olmayı hedeflemiştir. 

Niedersachsen – Yuvarlak Masa’da İslami Din Dersi

Niedersachsen eyaletindeki "Almanca dilinde İslami din bilgisi" okul denemesi yönelimli bir din dersi olarak yapılandırılmıştır. Bu proje 2003/04 eğitim yılında 8 pilot ilkokulda başlatıldıktan sonra 2007/08 yılında 26 ilk okul kurumuna dağıtılmıştır.  İslami din cemaatinin temel esasları ile olan uyum ise Niedersachsen Kültür Bakanlığındaki adına "yuvarlak masada İslami din dersi" oluşumu ile sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu yuvarlak masada Schura Niedersachsen ve diğer Müslüman birliklerin temsilcileri Kültür Bakanlığı Kılavuz Komisyonu ile birlikte 2 Eylül 2002 ile 25 Haziran 2003 tarihleri arasında ilk okullarda verilecek olan dersin temel esaslarını belirlemişlerdir. Bu yapı da en fazla okul denemesi süresince işleyebilecek olan geçici bir çözüm olarak kabul edilebilmektedir. Çünkü yuvarlak masa sadece İslam cemaatinin vekili olarak işlev görmekte ve bunu yaparken karar verici unsur olarak anayasaya uygun bağımsız bir dini birliği ifade etmemektedir.

Bayern – Erlangen Modeline Uygun Yerel İşbirlikleri

Erlangen’de bir ilk okulda 2003/04 eğitim öğretim yılından bu yana mezhepsel bir İslam dersi verilmektedir. Bu ders sadece bu okul denemesi için kurulmuş olan yerel Erlangen İslami Din Birliği (IRE) ile işbirliği yapılarak verilmektedir. Ders planı IRE, ilgili eyalet bakanlığı, ve Erlangen-Nürnberg Üniversitesinde görev yapan bilim adamlarının ortak çalışmaları sonucunda oluşturulmuştur. Bu okul denemesi Erlangen Nürnberg Üniversitesi Disiplinlerarası İslami Din Dersi Merkezi (IZIR) eşliğinde bugüne de oldukça olumlu bir biçimde yürütüldüğü için bu yerel konseptin aynı kombinasyonun korunması koşulu ile diğer şehirlerde de uygulanması düşünülmüştür.  Liselere uygun bir ders planının hazırlanmasının ardından ders şu aşamada bir lisede verilmeye de başlanmıştır.  Bunun yanı sıra Fürth, Bayreuth ve Münih’deki iki okulda okul denemelerine başlanmıştır. Uzun vadede ülke geneline yayılan bir İslami din dersi öngörülmektedir. Bu adım bugüne dek eyalet düzeyinde uygun muhatapların bulunamaması nedeniyle sekteye uğramış durumdadır.

Rheinland-Pfalz – Genişletme Planları

Rheinlad-Pfalz’da Almanca dilinde İslami din dersi 2003/04 eğitim öğretim yılından bu yana Ludwigshafen’deki bir ilkokulda model esaslı olarak denenmektedir. Bu ders yerel muhataplar ile birlikte oluşturulmuş ve bakanlık tarafından onaylanmış bir ders planını esas almaktadır. 2008/09 eğitim öğretim yılında yönelimli din eğitimi Mainz’da bulunan ikinci bir ilkokulda uygulamaya alınmıştır.  Önümüzdeki eğitim öğretim yılından itibaren İslami din dersi Ludwigshafen ve diğer şehirlerde lise düzeyine yayılacaktır. Bu şekilde Rheinland-Pfalz NRW ve Bayern eyaletlerinden sonra İslami din dersini lise düzeyinde uygulamaya koyan üçüncü eyalet olacaktır.

Baden-Württemberg – Müslüman Muhataplar Arasındaki Rekabet

2006/07 eğitim öğretim yılının başında Baden-Württemberg eyaleti de 12 farklı ilkokulda yönelimli İslami din dersi uygulamalarına başlamıştır. Bu denemenin 2010 yılına kadar devam etmesi öngörülmüştür ve bugüne dek gözlenen olumlu tepkilerin yanı sıra bu derslere katılan öğrencilerin sayısı da giderek artmaktadır.  Bu derslerin temelini birinci sınıf ile dördüncü sınıf arasındaki öğrencileri kapsayan bir ders planı oluşturmaktadır. Bu ders planı başvuruda bulunan dört adet Sünni organizasyonun temsilcileri bir eğitim bilimci ve Karlsruhe üniversitesinde görev yapan bir din pedagogundan oluşan bir yönlendirici grup tarafından ve Kültür Bakanlığının yönetimi altında oluşturulmuştur.  Bu yönlendirme grubunun oluşumunu temsil yeteneği olan bir Müslüman din birliğinin var olmamasına borçluyuz. Bu eyalette ilk aşamada aile birlikleri ve cami cemaatleri muhatap olarak işlev göreceklerdir. Müslüman başvuru sahiplerinin üç tanesi 2004 yılının ilk baharında Bosnalı ve Arnavut eyalet birlikleri ile bir araya gelerek BW İslam Birliği adı altında bir muhatap olarak örgütlenmişlerdir. Bu sayede sürece daha önceden dahil olmuş olan Baden Württemberg İslami Din birliği (RG İslam BW) ile bu alanda rekabet de başlamıştır. Okul denemesinin başarılı bir şekilde sonuçlanması halinde hedef büyütülerek İslam dini dersinin olağan bir ders olarak okutulmaya başlanması hedeflenecektir.

Schleswig-Holstein – Farklı Müslüman Organizasyonların Onayı ile İslam Dersi

Schleswig Holstein eyaleti de 2007/08 eğitim öğretim yılında İslam dersi konulu bir okul denemesini bir ilkokulda başlatmış ve bunun için Niedersachsen modelini esas almıştır.  Şu aşamada dokuz ilkokul bu deneme çalışmasında yer alırken uygulamanın genişletilmesi de düşünülmektedir. Eğitim ve Kadından Sorumlu Bakanlık değişik İslami organizasyonlar ile görüşmüş ve dersin değişik unsurları üzerinde bir anlaşmaya varmıştır. Fakat Niedersachsen modelinden farklı olarak buradaki din dersi tarafsız bir bilgilendirme şeklinde uygulanmaktadır.

Hessen – Etik Dersinde İslam

Yakın bir zamana kadar Hessen eyaleti İslami din dersi uygulamasını reddetmiş ve 2002/03 eğitim öğretim yılından bu yana lise düzeyinde "Etik Dersinde İslam Etiği“ dersine yönelik denemeler gerçekleştirmiştir. Yeni dönemde Kültür Bakanı olarak görev yapmaya başlayan Dorothea Henzler ise kısa bir süre önce yönelimli İslami din dersini Niedersachsen modelini esas alarak denemeye karar verdiklerini ilan etmiştir. Bu deneme içinse birden fazla Müslüman organizasyonun temsilcilerinin yer alacağı bir yuvarlak masa muhatap olarak alınacaktır. .

Berlin ve Bremen’deki Özel Durumlar

Anayasanın 141. maddesini oluşturan Bremen Maddesi nedeniyle ilgili dini birlik ile işbirliği yaparak oluşturulacak olan düzenleme Bremen’de geçerli değildir.  Bu nedenle Anayasanın 7.maddesinin 3. paragrafına uygun bir din dersi de verilmemektedir.

Bremen sorumluluğunu tek başına eyaletin üstleneceği bir İslam bilgisi dersinin uygulanması yönünde karar almıştır. 1999 yazında Bremen’de İslami din dersi konusu konuşulmaya başlanır başlanmaz 2000 yılı gibi erken bir zamanda bir yuvarlak masa oluşturulmuştur.  Bu oluşum kısa bir süre sonuçlar vermeye başlamıştır:  2001 yılının sonunda 2003/04 öğretim yılında bir okulun beşinci sınıfında uygulamaya konulan ve yönelimli olmayan bir İslam bilgisi dersine yönelik müfredat ortaya konmuştur. Özellikle Alman İslam Konferansının talepleri doğrultusunda bir İslami din dersinin uygulamaya konması üzerinde tartışılmaktadır. 

Berlin’de de Bremen maddesi uygulanmaktadır fakat Bremen’den farklı olarak yönelimli İslami din dersi sorumluluğu sadece Berlin İslam Federasyonunda olacak şekilde verilmektedir.  Bu ders de diğer eyaletlerde söz konusu olduğu gibi eyalet yönetimi tarafından anayasanın 7.maddesinin 3. paragrafına uygun  bir biçimde denetlenmektedir.  Kültür idaresi çerçeve eğitim planlarını kontrol etmekte, ilgili mekanları bu amaç için kullanıma sunmakta ve öğretmen ücretlerini karşılamaktadır. Şu aşamada Berlin İslam Federasyonunun İslami din dersi Berlin'deki yaklaşık 30 okulda neredeyse 2000 öğrencinin katılı ile verilmektedir.

Öngörü

Eyaletlerde uygulanmakta olan çok sayıda ve oldukça değişken okul denemeleri Alman İslam Konferansının talep ettiği doğrultuda İslami din dersinin olağan bir ders olarak okullarda okutulmaya başlanması yönünde olumlu girişimler olarak değerlendirilmektedir. Fakat İslami bir din pedagojisinin ve bununla bağlantılı olarak üniversitelerde verilecek din öğretmeni eğitimlerinin gelişmesinin yanında ilgili eyaletlerdeki Müslüman muhatap eksiği sorunu varlığını korumaktadır. Bu noktada top yakın bir gelecekte eyalet düzeyinde bir din birliği olarak organize olmaları beklenen Müslüman dernek ve birliklerinin ayağındadır.

Mark Chalîl Bodenstein, 16.02.2009

Ek bilgiler

Yollar

Almanya’daki Müslümanların Sayısı Yaklaşık 4 Milyon

Almanya’da göçmen bir geçmişe sahip olan 3,8 milyon ile 4,3 milyon arasında Müslüman yaşamaktadır.* Bu durumu "Almanya’daki Müslüman Yaşam" çalışması ortaya çıkarmıştır.

Devamını oku: Almanya’daki Müslümanların Sayısı Yaklaşık 4 Milyon …

Imam

Müslüman Cemaatinde İmamın Yeri

Her gün beş vakit halinde icra edilen ibadetin yanı sıra Cuma namazı Cuma vaazı da imamların önemli görevleri arasında yer almaktadır. Ayrıca çocuklara ve gençlere din hakkında dersler verilmesi, Kuran dili olarak Arapça öğretilmesi ve Kuran’ın ahenkli bir biçimde okunmasını sağlayan tecvidin öğretilmesi de imamın görevlerindendir.

Devamını oku: Müslüman Cemaatinde İmamın Yeri …

Açık kitaplar

Alman yüksekokullarında İslam ilahiyatı bölümü

Şu ana kadar Almanya'da İslam ilâhiyatçılarının ve imamların yetiştirilebilmesi eğitim kurumlarının eksikliği nedeniyle mümkün değildir. Alman İslam Konferansı bu tür eğitim kurumlarının oluşturulmasını savunmaktadır.

Devamını oku: Alman yüksekokullarında İslam ilahiyatı bölümü …

Marxloh’daki Merkez-Cami

Köln-Ehrenfeld ve Duisburg-Marxloh’daki Camiler

20 yılı aşkın bir süre boyunca Duisburg-Marxloh’daki bir kantin bir dua ve bir araya gelme mekanı olarak hizmet vermiştir Buranın 80 kilometre güneyinde bulunan Köln-Ehrenfeld’deki bir depo binası da 20 yılı aşkın bir süre boyunca Müslümanların ibadetlerini yerine getirmek için toplandıkları bir mekan olmuştur.

Devamını oku: Köln-Ehrenfeld ve Duisburg-Marxloh’daki Camiler …

Baba ve oğul

İslami içerikli Almanca rap müzik

Almanya'da Müslüman gençler yaptıkları rap müziğin şarkı sözleriyle yaralara parmak basıyor. Şarkı sözleri sadece İslam'la ilgili konuları işlemeyip bunun yanı sıra gençlikte suç eğilimi, baş örtüsü tartışması ve uyum politikaları gibi siyasi konuları da içeriyor.

Devamını oku: İslami içerikli Almanca rap müzik …